Αφιέρωμα στην αγιογράφο ζωγράφο Χρυσή Προγούλη Αθητάκη
Η Χρυσή Προγούλη Αθητάκη εγεννήθηκε στον Πλατανιά Κυδωνίας Χανίων τον Απρίλιο του 1924, ήταν το τρίτο από τα τέσσερα παιδιά της Αικατερίνης και του Γεωργίου Προγούλη, κτηματία, απο νεαρή ηλικία διεφάνη το ταλέντο της στην ζωγραφική και γενικότερα η έφεσή της σε ότι καλλιτεχνικό.
Παιδί ακόμη, εσχεδίαζε στα τετράδια της ότι της άρεσε από τις φυσικές ομορφιές του τόπου που εζούσε. Η τρικυμιασμένη θάλασσα του Πλατανιά, τα υπέροχα ηλιοβασιλέματα, τα λουλούδια ήσαν η πηγή της έμπνευσης και στην μετέπειτα ζωή της. Όταν ένα βράδυ εγύρισε ο πατέρας της στο σπίτι, όλη η κούραση της ημέρας έγινε χαρά που είδε να τον περιμένει επάνω στο τραπέζι μια εκπληκτική ζωγραφιά, ένα κατακόκκινο τριαντάφυλλο. Αυτό ήταν η αφορμή που λίγες μέρες μετά εσυνόδευσε την Χρυσή 12 χρονών τότε, στο καλλιτεχνικό εργαστήρι του αγιογράφου Γεώργιου Πολάκη που βρισκόταν στην περιοχή Μπόλαρη των Χανίων. Εκεί εφοίτησε τέσσερα χρόνια, και ειδικεύτηκε στην αγιογραφία, εφοίτησε επίσης στο γυμνάσιο Χανίων έως το 1940, τότε εφάνηκαν τα πρώτα σύννεφα του πολέμου.
Οι επόμενοι μήνες, τα επόμενα χρόνια έμελλε να είναι τραγικά για τη Χρυσή, την οικογενειά της και τον τόπο μας. Όταν στις 20 Μαϊου του 1941, οι Γερμανοί κατέλαβαν το αεροδρόμιο του Μάλεμε κανένα απο τα μέλη της οικογένειας του Γεώργιου Προγούλη δεν μπορούσε να φανταστεί οτι σε λίγο ο θάνατος θα τους βύθιζε στο πένθος.
Πιο συγκεκριμένα, ο πρωτότοκος γιός του Γεωργίου Προγούλη, ο Γρηγόρης, εφημέριος του χωριού Πλατανιά Κυδωνίας Χανίων, φιλομαθής εργατικός και προ πάντων τολμηρός. Όταν κατελήφθη ο τόπος του απο τους Γερμανούς θεώρησε χρέος του να δώσει το ηρωικό παρών στη Μάχη εκείνη, την πιό γνωστή και δοξασμένη Μάχη όλων των εποχών, στην Μάχη της Κρήτης.
Ήλιος ολόλαμπρος και αβασίλευτος φαίνεται να είναι η Μάχη της Κρήτης. Η ιστορία και η συνεχής ανάμνησή της, που την έγραψαν άνθρωποι με το ψυχικό ανάστημα του παπα Γρηγόρη Προγούλη, που περιφρονούσε τον κίνδυνο, που στην προτροπή του πατέρα του να βγάλει τα ράσα του για να μη γίνεται στόχος από τα Γερμανικά αεροπλάνα, εκείνος απάντησε "εγώ θα αγωνισθώ με το σχήμα μου".
Εχρησιμοποιούσε τα άμφιά του αντί για επιδέσμους, εκουβαλούσε την κολυμβήθρα στα βουνά προκειμένου να φροντίσει τους τραυματίες, με έναν μόνο βοηθό, τον τότε επίτροπο της εκκλησίας, εντοπίστηκε όμως από τους Γερμανούς οι οποίοι τον εφωτογράφησαν απο τα αεροπλάνα και έτσι, το απόγευμα στις 24 Μαϊου του 1941 τη στιγμή που επήγαινε στο σπίτι του, συνοδευόμενος απο τους γονείς, τα αδέρφια και τη γυναίκα του, μια ομάδα απο 30 Γερμανούς ανώτερους και κατώτερους αξιωματικούς τον συνέλαβε και κτυπώντας τον με τα υποκόπανα των όπλων τους, τον ανέβασαν σε ένα λόφο επάνω από το σπίτι του.
Εσυνέχισαν να τον κτυπούν, του έσκισαν τα ρούχα και σπρώχνοντάς τον, τον κατέβασαν κοντά στη θάλασσα. Εκεί, τον έστησαν σε ένα χωράφι με τρείς Άγγλους αξιωματικούς και τον εκτέλεσαν, ενώ εκείνος έλεγε τον Εθνικό Ύμνο. Τραγικές φιγούρες οι γονείς, τα αδέρφια και η γυναίκα του, που ανήμποροι να τον βοηθήσουν επαρακολουθούσαν τις τραγικές στιγμές. Όλη τη νύχτα εφρουρείτο, λίγο πρίν ξημερώσει, ο πατέρας και ο αδερφός του με κίνδυνο της ζωής τους έκλεψαν τη σορό και την εμετέφεραν στο σπίτι. Όταν το ανεκάλυψαν οι Γερμανοί, ένας από τους στρατιώτες εμπήκε στο δωμάτιο που ήταν ο νεκρός με πρόθεση να σκοτώσει και τα υπόλοιπα μέλη, όμως παρενέβη ανώτερος αξιωματικός και τον απέτρεψε.
Με το χαμό του 28 χρονου παπα Γρηγόρη τίποτα πιά στη ζωή της Χρυσής δεν ήταν το ίδιο. Το πένθος, η θλήψη, ο καημός, εκλόνισαν την ψυχική υγεία της Χρυσής και τότε ο πατέρας της την έστειλε να μείνει σε ένα μοναστήρι στην περιοχή Κορακιές, όπου η ηγούμενη ήταν συγγενής του. Επέρασαν τα χρόνια, η Κρήτη όπως και ολόκληρη η Ελλάδα απελευθερώθηκε απο τους Γερμανούς. Η Χρυσή επέστρεψε στο σχολείο και απεφοίτησε απο το λύκειο το 1947, και καλλιέργησε ακόμα περισσότερο το ταλέντο της στην ζωγραφική.
Οι αγιογραφίες της υπάρχουν σε πολλούς ναούς του Ν. Χανίων όπως στον Άγιο Νικόλαο στις Βρύσες Κυδωνίας, στην εκκλησία του Σωτήρος που βρίσκεται στον Γωνη Ασκύφου Σφακίων, στον Άγιο Δημήτρη του Πλατανιά Κυδωνίας, στην Παναγία την Γυρογιαλίτισσα και αλλού. Έχει κάνει αρκετές ατομικές εκθέσεις στα Χανιά, στο Ηράκλειο Κρήτης , στην Αθήνα, στην Πάτρα κ.α.
Επαντρεύθηκε τον Σταύρο Αθητάκη, έμπορο και απέκτησαν δυό κόρες, τη Γιούλη και την Νίκη. Το 1980 επέκτεινε τις δραστηριότητές της και στον τουριστικό τομέα. Δημιούργησε με το συζυγό της το ξενοδοχείο ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ που βρίσκεται στην παλιά πόλη των Χανίων. Στους χώρους του ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να θαυμάσει περισσότερα από 60 έργα της όλα ελαιογραφίες, αγιογραφίες, προσωπογραφίες, λουλούδια και τοπία, εμπνευσμένα απο τις πανέμορφες περιοχές των Χανίων και όχι μόνο. Πέθανε πλήρης ημερών τον Μάρτιο του 2006. Ενέπνεε την αγάπη, ήταν γεμάτη καλωσύνη, ευεργετούσε τους αναξιοπαθούντες για αυτό όσοι την εγνώριζαν την εκτιμούσαν ως άνθρωπο με πολλές αρετές.
Ο γνωστός φιλόλογος ποιητής ακαδημαϊκός κ. Νίκος Μαραγκουδάκης έγραψε στην μνήμη της:
Χρυσάφι στ΄όνομα και στην ψυχή σου!
Ρόδα και κρίν(α) αγάπης στην καρδιά σου
Υπέροχο το μύρο τους σκορπούσαν
Σ'όλους που τύχαινε νά'ναι κοντά σου.
Οι σκέψεις σου στο μάταιο κόσμο ετούτο
Ύψος και φώς πάντοτε αποζητούσαν
Λες και του παραδείσου όλο τον πλούτο
Από την Ύπαρξή σου αντανακλούσαν.
Αγίων μορφές κι υπέροχα τοπία
Θεϊκού φωτός ανταύγειες στη ζωή σου
Η Τέχνη σου σύνθετε μ'αρμονία
Τα σκότη αντιχτυπώντας της αβύσσου.
Από ψηλά τώρα τα καμαρώνει
Και χαίρεται θωρώντας τα η ψυχή σου
Ήλιος Αθανασίας να τα χρυσώνει!...
Πρόμαχος στης θρησκείας τ'άγια κάστρα,
Ρίγος ιερό σκορπώντας στην ψυχή μας,
Ο αδελφός σου πού'χουν στέψει τ'άστρα
Γοργόφτερος φτερούγισε στη Γη μας
Ολόφωτη να πάρει την ψυχή σου
"Ύδωρ" αθάνατο προσφέροντάς της,
Λούλουδο για να γίνει Παραδείσου
Η νέα ευλογημένη υπόστασή σου...
